Ustalenie genezy japońskiego teatru lalkowego, a również genezy samych lalek jest nieprawdopodobnie niełatwe z powodu braku jednoznacznych wiadomości dotyczących tego tematu. Według jednej z teorii ich początków należy poszukiwać w gronie form importowanych na archipelag japoński, druga jednak mówi o formie rodzimej rozwijającej się niezależnie od wpływów z Chin. Na poparcie pierwszej teorii przytacza się tezę, iż termin kugutsu (kukiełka), znaleziony w buddyjskim tekście z VIII wieku, jest jednakowy do greckiego słowa koukla i tureckiego kukla. Fonetyczne podobieństwo sugeruje, że sztuka lalkarska dotarła do Japonii z Azji Mniejszej poprzez Chiny, a następnie przez Koreę. Natomiast japońscy folkloryści, wskazując na wyrazu kugu, oraz kugutsu występujące w dawnych nazwach chramów shintoistycznych, poddają ową teorię krytyce. W Japonii od najdawniejszych czasów lalki wykorzystywane zostały w różnorakich sztukach widowiskowych lub religijnych. Zostały to w wielu wypadkach sznurkowe marionetki albo lalki na kijach operowane przez jedną osobę na przenośnej scenie. W Chinach w X wieku występowały już lalki mechaniczne i choć wiadomo, że wiele egzemplarzy dotarło do Japonii, nie wzbudziły większego zainteresowania. Początków teatru lalkowego, czyli ningy? j?ruri, powinno się szukać mniej więcej tysiąca lat temu. Mianowicie w ówczesnej Japonii, wędrowni kuglarze urządzali przekazania lalkowe. Na początku organizowali je na ulicach albo chodzili od lokalu do mieszkania, lecz wkrótce sekta buddyjska j?do zatrudniła ich, aby przynosili rozgłos świątyniom. Niektórzy z tych lalkarzy używali miniaturowych scen zawieszonych na szyi. Przy pomocy jednej marionetki przedstawiali historię którejś z popularnych świątyń lub bóstwa buddyjskiego. W późniejszym czasie przedstawienia te były połączone z recytacją sekky? - kazań buddyjskich. Podobno pod koniec XVI wieku lalki były również używane poprzez kurtyzany w okolicach Kobe i ?saki, które przy ich pomocy zabawiały spersonalizowanych klientów. Istnieje też podanie o kapłanie sinto zwanym D?kumb? z Nishinomiyi, który w celu uspokojenia morza modlił się do boga Ebisu (patrona rybaków). Niestety, po śmierci D?kumb? morze znów stało się burzliwe. Wtedy mnich Hyakuday? zrobił lalkę przypominającą zmarłego kolegę i naśladując jego głos modlił się skuteczną w tej samej sprawie. śpiesznie rozeszła się wieść o utalentowanym lalkarzu, dzięki czemu mnich przybył do stolicy w celu wystąpienia w pałacu cesarskim. Zilustrowanie okazało się sukcesem, co z kolei zaowocowało nowym zadaniem polegającym na pacyfikowaniu bóstw w różnych prowincjach państwie Podczas jednej z wypraw Hyakuday? zmarł we wsi Sanj? na wyspie Awaji, gdzie tubylcy zainteresowali się jego umiejętnościami. Japoński teatr lalkowy w formie obecnej powstał pod koniec XVI wieku w wyniku połączenia trzech odrębnych form artystycznych: narracji j?ruri, sztuki lalkarskiej oraz muzyki wykonywanej na samisenie. W połowie XV wieku popularnością cieszyła się historia o księżniczce J?ruri - J?ruri hime monogatari. Dzięki niej gatunek zyskał nazwę ningy? j?ruri używaną wymiennie z obecną nazwą buraku, oraz dodatkowo zostały wprowadzone zmiany do teraźniejszych typów narracji. Od czasu narodzin teatru szukano również sposobu na udoskonalenie techniki manipulacji oraz mechanizmu samych lalek. W dużym stopniu przyczyniła się do tego konkurencja w gronie teatrami Takemotoza i Toyotakeza. Punktem przełomowym jednak okazała się premiera w 1703 r. Sonezaki shinj? (Samobójstwo kochanków z Sonezaki), dramatu obyczajowego autorstwa Chikamatsu Monzaemona (1653-1725). To aktualnie wówczas animatorzy ukazali się publiczności stając się zupełnie widoczni.9 Przedtem, w zdecydowanej większości przypadków lalki zostały poruszane ,,od dołu" poprzez jednego animatora, schowanego za przepierzeniem przodu sceny. Istnieją jednakże dowody na to, że przed przełomowym rokiem, czyli 1734 r., kiedy słynny operator i scenarzysta teatru lalkowego Yoshida Bunzabur? (? - 1760) opracował metodę manipulacji lalkami przez trzy chłopcy i dziewczęta, tzw. Sanninzukai, zdarzało się, że lalka była animowana w podobny sposób. Wydana w erze J?ky? (1664 - 1687) oraz dodatkowo w pierwszych latach ery Genroku (1688 - 1703) Yakusha ezukushi (Zbiór podobizn aktorów) zawiera rycinę Sekky? magoshiroza, gdzie dwie lalki animowane są przez dwie lub trzy osoby. Dwuznaczność ilustracji dopuszcza dwie interpretacje podziału obowiązków między operatorami. Interpretacja pierwsza: jedna osoba porusza obydwoma ramionami lalki, do procedur drugiej należy głowa, trzecia natomiast zajęta jest nogami. Interpretacja druga: jeden z operatorów porusza głową i ramionami, w trakcie gdy drugi utrzymuje ciało lalki w pozycji pionowej. Jednakże podział prac ukazany na owej ilustracji różni się od tego, co nazywamy obecnie sanninzukai. Dodać należy, że zademonstrowanie takie odbywające się na blacie od stołu lub planszy do gry w go nazywane jest zashikigeri (salonowa rozrywka). Dopiero notka, wydana z okazji premiery Ashiya D?man ?uchi kagami w 1734 r. (Biały lis z lasu Shinoda) w teatrze Takemotoza, zawiera opis takiego podziału obowiązków między animatorami, jaki dziś spotykamy przy poruszaniu lalką bunraku. Mowa w niej o technice sanningakari, zamiast sanninzukai. Są to dwa różnorodne wyrazu o tym samym znaczeniu.14 Głównym animatorem był przywołany powyżej Yoshida Bunzabur? I. Jednakże na bazie tej noty nie można stwierdzić, że owa technologia stała się fundamentem sztuki animowania lalki bunraku, gdyż nawet po 1734 roku zachowało się kilka ilustracji i opisów, w których lalki cały czas poruszane zostały przez jedną osobę. Musiało minąć jeszcze czterdzieści lat zanim technologia sanninzukai na dobre zadomowiła się na deskach lalkowego. Waznym źródłem dotyczącym rozwoju technologie sanninzukai, jest treść z ilustracjami pt. T?se shibai katagi (Istota współczesnego teatru) z 1777 roku. Jedna z ilustracji ukazuje sztukę Ranjatai Nitta keizu (Niecodzienne kadzidło, czyli genealogia rodu Nitta). Są tam dwa poziomy powierzchni przeznaczonej na przedstawienie, każda ograniczona płotkiem zakrywającym dolną połowę ciała animatora. Omozukai jest wyższy od swoich pomocników (co sugeruje wykorzystanie wysokich drewnianych japońskich sandałów geta), inni ludzie zaś są ubrani na czarno i zakapturzeni. Została tutaj także została ustalona obecna wysokość lalek, wynosząca mniej więcej 2/3 wysokości człowieka. Ażeby dowiedzieć się więcej na temat Japonii zapraszamy do szkoły japońskiego w Warszawie.
|
|
| Szczegóły | wyświetleń : 0 | Głosuj : 0 głosów
